Görme Engelli Hastaya İlaç Teslimi ve Braille Yazı

Görme engelli bir hasta ilacını kutunun üzerindeki kabartma yazıyla tanır. Parmağını kutunun bir yüzünde gezdirir, ilacın adını okur. Eczanede bu kutuya bir etiket yapıştırılırken o yüz kapanırsa, hasta evde aynı boyuttaki iki kutuyu birbirinden ayıramaz. Bu rehber, kutunun üzerindeki kabartma yazının ve sesli kullanma talimatının ne olduğunu, eczanenin bunları nasıl koruyacağını ve teslim anında nelerin işe yaradığını anlatıyor.

Kabartma yazı: mevzuat ne istiyor?

Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri, Kullanma Talimatı ve Takibi Yönetmeliği'nin 13. maddesinin dördüncü fıkrasına göre beşeri tıbbi ürünün ismi dış ambalajda aynı zamanda kabartma yazı, Braille formatında sunulur (yönetmeliğin güncel metni). Aynı yönetmelik, kullanma talimatının gerekli hallerde görme engelliler ve kısmi görebilenler için uygun biçimde hazırlanabileceğini de söyler (md. 8/4).

TİTCK'nın ambalaj ve kullanma talimatı kılavuzu ayrıntıyı verir (kılavuz, revizyon 17, bölüm 1.5):

Dış ambalajda ürünün ismi ve ardından yitiliği Braille alfabesiyle belirtilir. Farmasötik şekil gibi diğer bilgiler de Braille ile yazılabilir; son kullanma tarihinin Braille ile yazılması önerilir.
Braille'in iç ambalajda, örneğin blisterde, ampulde ya da şişede basılması şart değildir. Genellikle karton olan dış ambalajda yer alması gerekir.
Yalnızca sağlık meslek mensuplarınca uygulanması amaçlanan ürünlerde, eczaneden temin edilenler dahil, ismin Braille ile yazılması gerekmez. Kılavuz örnek olarak aşıları, radyofarmasötikleri ve hastane ürünlerini sayar.
Küçük hacimli ambalajlarda (10 mL'ye kadar) kısaltılmış Braille gibi alternatif yollar düşünülebilir.

Kılavuz, görüşü ileri derecede bozulmuş kişilerin kullanma olasılığı yüksek ürünlere, örneğin bazı göz damlalarına, özellikle dikkat edilmesini de ister.

Etiket kabartma yazıyı kapatmamalı

TİTCK'nın 24.10.2024 tarihli yazısı, eczanede hastanın ilacı nasıl kullanacağına dair yapıştırılan bilgilendirme etiketleri için üç kural bildirir. Üçüncüsü doğrudan bu konuyla ilgilidir: etiket ilaç ambalajındaki bilgileri ve kabartma (Braille) baskıyı kapatmayacak şekilde uygulanır (yazının PDF'i). Aynı yazı etiketin içeriğini de dört bilgiyle sınırlar: hastanın adı soyadı, ilaç adı, hekim tarafından önerilen doz ve kullanım şekli.

Tezgâhta bunun karşılığı tek bir alışkanlıktır: etiketi yapıştırmadan önce kutuyu parmağınızla yoklayın. Kabartma yazı çoğu kutuda gözle de seçilir, ama ışık yandan gelmezse kaçırılabilir. Kabartmalı yüzü, ilacın adını, karekodu ve son kullanma tarihini açıkta bırakan düz bir yüz seçin. Kutu küçükse ve uygun yüz yoksa etiketi kabartmanın üzerine yapıştırmak yerine başka bir çözüm arayın; tereddüt ettiğinizde bağlı olduğunuz eczacı odasına danışabilirsiniz. Etiketin ölçüsü ve yapıştırma alışkanlıkları için neden sarı, neden 60×40 yazısına bakabilirsiniz.

Sesli kullanma talimatı ve e-KT

Kılavuzun 2.11 bölümü kısmi görebilenler ve görme engelliler için kullanma talimatı metninin uygun bir formatta sunulmasını ister. Bu çerçevede:

Dış ambalajda, kullanma talimatının ses dosyasına ulaşmayı sağlayan bir karekod bulunabilir. Karekodun yeri, Braille alfabesiyle yazılmış "QR" harfleri karekodun üzerine konarak gösterilebilir.
Kullanma talimatı güncellendiğinde bu karekoddaki metnin de 30 gün içinde güncellenmesi gerekir.
Görme engelliler için kullanma talimatı Braille formatında sunulabilir. Kısmi görebilenler için talimat, başvuru sahibinin talebiyle, kılavuzun örnek verdiği 16–20 punto gibi okunabilir bir yazı büyüklüğünde hazırlanabilir.

Kılavuzun 18.03.2026 revizyonu ayrıca elektronik kullanma talimatını (e-KT) getirdi: istisnalar dışındaki ürünlerde ambalaj içinde e-KT bulundurulması zorunlu, basılı talimat ihtiyari olacak ve bu yükümlülükler 01.01.2027'den itibaren uygulanacak (Geçici Madde 3). e-KT'ye dış ambalajdaki karekod okutularak, ek bir yazılım kurmadan ulaşılması gerekir. Ayrıntılar e-KT rehberinde.

Kılavuz e-KT'nin PDF ya da HTML olabileceğini, ama talimatın tamamının tek bir görsel (jpg, png gibi) olmaması gerektiğini de söyler. Metin olarak sunulan bir talimat telefonda büyütülebilir ya da telefonun sesli okuma özelliğiyle dinlenebilir. Karekodun kutunun hangi yüzünde olduğunu teslim sırasında hastaya göstermek, evde aramasını kısaltır. Eczanede yapıştırılan etiketin bu karekodu da kapatmaması gerekir.

Teslim anında

İyi Eczacılık Uygulamaları Kılavuzu eczacının tüm hastalarına eşit davranmasını (5.b.7), bilgiyi basit ve açık vermesini (10.ç.4), önemli noktaları görüşmenin başında anlatıp sonunda tekrarlamasını (10.ç.5) ve anlatılanların anlaşıldığını teyit etmesini (5.a.6) ister (kılavuz). Görme engelli hastada bu adımlar sözlü anlatıma dayanır. Birkaç pratik nokta:

Kutuları hastanın eline tek tek verin ve her birini adıyla söyleyin. Benzer boyuttaki kutuları farklı anlarda verin.
Hastaya kendi ilaçlarını evde nasıl ayırt ettiğini sorun. Kendine ait bir düzeni varsa onu bozacak bir şey yapmayın; örneğin etiketi onun dokunarak tanıdığı yüze yapıştırmayın.
Kabartma yazının ve sesli talimat karekodunun yerini parmağıyla göstermesine yardım edin.
Para üstü ve fişi verirken de aynı özeni gösterin: tutarı söyleyerek verin, poşete hangi kutuların girdiğini sayın.
Hastanın yanında evde ilaçlarına yardım eden biri varsa, tarif etiketinin asıl okuyucusu o kişi olacaktır. Etiketteki hasta adının doğru olduğundan emin olun.

Kısmi görebilen hasta

Görme kaybı her zaman tam değildir. Kısmi görebilen bir hasta kutunun üzerindeki büyük harfleri okuyabilir, küçük yazıyı okuyamaz; etiketi okur ama ışık yetersizse zorlanır. Teslim sırasında hastaya etiketi kendisinin okuyup okuyamadığını sormak, varsayım yapmaktan iyidir. Okuyabiliyorsa etiketi kutunun en geniş ve düz yüzüne, okuyamıyorsa yukarıdaki gibi kabartma yazıyı ve karekodu açıkta bırakan yüze yapıştırın ve bilgiyi sözlü olarak tekrarlayın.

TİTCK kılavuzu kısmi görebilenler için hazırlanan kullanma talimatında okunabilirliğin bütün unsurlarına dikkat edilmesini ister ve örnek olarak 16–20 punto yazı, beyaz kâğıt üzerine siyah harf, kelimeler ve satırlar arasında yeterli boşluk sayar. Bu ölçüler firmaların hazırlayacağı talimat içindir, ama eczanede hastaya verilecek her yazılı not için de iyi bir ölçüdür.

Eczaneye ulaşmak

Teslim anı, hastanın eczaneye girebilmesiyle başlar. İyi Eczacılık Uygulamaları Kılavuzu eczane girişinde hastaların rahatlıkla erişimini sağlayacak önlemlerin alınmasını ister (6.8). Görme engelli bir hasta için bu; girişteki basamak, kapının önündeki eşya ya da tezgâha giden yoldaki bir stand gibi ayrıntılar demektir. Hasta tezgâha ulaştığında kendinizi ve yanınızdaki kişiyi tanıtmak, kimin konuştuğunu bilmesini sağlar.

Tarif etiketi kimin için?

Tamamen görmeyen bir hasta tarif etiketini okuyamaz. Etiket yine de işe yarar: hastaya evde yardım eden yakın, bakım veren ya da ziyarete gelen sağlık çalışanı kutunun üzerinde ilacın kime ait olduğunu, hekimin önerdiği dozu ve kullanım şeklini görür. Kısmi görebilen hastalar için ise etiketin temiz basılmış ve kutunun en rahat görülen yüzünde olması ayrıca önemlidir.

Etiket içeriği, hangi hasta olursa olsun, aynı dört bilgidir. Yabancı dil konuşan hastalarda olduğu gibi burada da içerik değişmez, yalnızca etiketin kutudaki yeri ve teslim anındaki anlatım değişir. Yaşlı hastalarda okunurluk ve anlatım üzerine notlarımız yaşlı hastaya ilaç teslimi rehberinde.

ilaçtarif® ile

ilaçtarif® tarif etiketini 60×40 mm sarı termal etikete basar. Etiketin kutunun hangi yüzüne yapıştırılacağına eczacı karar verir; kabartma yazıyı, karekodu ve ambalaj bilgilerini açıkta bırakan yüzü seçmek bu adımın parçasıdır. Etiket silinir ya da kutu değişirse tarif buluttan geldiği için yeniden basmak kısa sürer. Programın tamamı için İlaçtarif nedir? sayfasına bakabilirsiniz.

ilaçtarif®’i ücretsiz deneyin

Barkodu okutun; hasta adı soyadı, ilaç adı, hekimin önerdiği doz ve kullanım şekli 60×40 mm sarı termal etikete basılsın.

Ücretsiz deneyin 0850 885 07 97

Sık sorulanlar

Her ilaç kutusunda Braille yazı olur mu?

Hayır. TİTCK kılavuzuna göre yalnızca sağlık meslek mensuplarınca uygulanması amaçlanan ürünlerde (örneğin aşılar, radyofarmasötikler, hastane ürünleri) ismin Braille yazılması gerekmez; Braille'in iç ambalajda, örneğin blisterde basılması da şart değildir.

Tarif etiketi Braille yazının üzerine gelirse ne olur?

TİTCK'nın 24.10.2024 tarihli yazısı, eczanede yapıştırılan bilgilendirme etiketlerinin ilaç ambalajındaki bilgileri ve kabartma (Braille) baskıyı kapatmayacak şekilde uygulanmasını istiyor. Etiket kabartma yazıyı örterse hasta ilacını eliyle tanıyamaz; etiketi başka bir yüze yapıştırın.

Kutudaki sesli kullanma talimatı karekodu nedir?

TİTCK kılavuzuna göre dış ambalajda kullanma talimatının ses dosyasına bağlantı içeren bir karekod bulunabilir; yeri, karekodun üzerine Braille ile yazılmış "QR" harfleriyle gösterilebilir. Kullanma talimatı güncellendiğinde bu karekoddaki metnin de 30 gün içinde güncellenmesi gerekir.

İlgili sayfalar

Kaynaklar

Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri, Kullanma Talimatı ve Takibi Yönetmeliği (RG 25.04.2017, sayı 30048), güncel metin, md. 8/4 ve 13/4: www.mevzuat.gov.tr
TİTCK, Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri ve Kullanma Talimatına İlişkin Kılavuz, revizyon 17 (18.03.2026), bölüm 1.5, 2.11 ve 2.11/A: titck.gov.tr
Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, 30.10.2024 tarihli yazı (TİTCK'nın 24.10.2024 tarihli yazısını iletir): www.antalyaeo.org.tr
TİTCK, İyi Eczacılık Uygulamaları Kılavuzu, 5.a.6, 5.b.7, 6.8, 10.ç.4, 10.ç.5: www.titck.gov.tr