Barkod mu, karekod mu? İlaç kutusundaki kodu okutunca ne olur?

Karekod bir QR kod değildir

Adı “karekod” olduğu için çoğu kişi ilaç kutusundaki kodu QR kod sanır. Oysa ilaç kutularındaki kod, ECC200 standardında bir GS1 DataMatrix sembolüdür (kaynak). İkisi de kare biçimli ve iki boyutludur, ama yapıları farklıdır. DataMatrix’in iki kenarı düz bir çizgiyle, diğer iki kenarı kesik kesik bir desenle biter; QR kodun ise üç köşesinde büyük kareler vardır.

Pratikteki sonucu şu: karekodu okumak için iki boyutlu kod okuyabilen bir barkod okuyucu gerekir. Yalnızca çizgi barkod okuyan lazerli okuyucular karekodu okuyamaz.

Karekodun içinde ne var?

İlaç karekodunda dört alan bulunur. Her alanın başında, alanın ne olduğunu söyleyen iki haneli bir uygulama tanımlayıcısı yer alır (kaynak):

Son kullanma tarihi alanı yıl, ay, gün sırasıyla yazılır. Örneğin (17) alanında 270331 görüyorsanız tarih 31 Mart 2027’dir. Gün kullanılmıyorsa ya ayın son günü yazılır ya da gün hanesine 00 konur (kaynak).

Okuyucudan gelen ham veri, tanımlayıcılarla birlikte yan yana dizilmiş bir metindir. Uydurma bir örnekle: (01)08690000000000(21)A1B2C3(17)270331(10)P2401. Burada ürün numarası 08690000000000, seri numarası A1B2C3, son kullanma tarihi 31.03.2027 ve parti numarası P2401’dir. Okuyan program bu metni tanımlayıcılara bakarak parçalarına ayırır.

Bu dört alandan kutuyu tekilleştiren seri numarasıdır. Aynı ilacın iki kutusunun GTIN’i aynıdır, seri numaraları farklıdır. Bu sayede her kutu üretimden eczaneye kadar ayrı ayrı izlenebilir.

Çizgi barkod ile farkı

Çizgi barkod ürünün kimliğini taşır: hangi ürün, hangi kutu. Ama aynı ürünün bütün kutularında aynıdır. Seri numarası, son kullanma tarihi ya da parti numarası çizgi barkodda yoktur. İlaç dışı ürünlerde, örneğin vitamin ve dermokozmetik ürünlerde, genellikle yalnızca çizgi barkod bulunur.

Tarif etiketi için gereken bilgi ilacın kimliğidir. Hangi ilaç olduğunu bilmek, doğru tarifi getirmek için yeterlidir. Bu yüzden tarif açısından çizgi barkodu ya da karekodu okutmak aynı sonucu verir; hangisini okutacağınız, elinizdeki okuyucuya ve alışkanlığınıza bağlıdır.

Eczanede karekod neden okutulur?

Karekod, İlaç Takip Sistemi’nin (İTS) temel taşıdır. İTS, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun yürüttüğü bir takip sistemidir. Kutu üreticiden ecza deposuna, oradan eczaneye ve hastaya giderken her adımda karekoduyla izlenir; hastaya satıldığında kutu sistemden düşer (kaynak).

Bu bildirimler eczanenin otomasyon programı üzerinden yapılır. ilaçtarif® ise aynı kodu tarif için kullanır: kutunun hangi ilaç olduğunu tanır ve tarifini etikete basar.

ilaçtarif^®’te barkod ya da karekod okutup tarif almak

ilaçtarif®’te tarif almak için ilacın barkodunu, QR kodunu ya da karekodunu okutursunuz. Program ilacı tanır, tarifini bulut sunucularından anlık olarak çeker ve 60×40 mm sarı termal etikete basar.

Çoğu eczanede bunun için ayrıca okutma yapmak bile gerekmez. ilaçtarif® barkod okuyucudan geçen barkodları yakalar. İlacı eczane programında okuttuğunuzda tarif etiketi de hazırlanır; aynı kutuyu ikinci kez okuyucuya tutmazsınız.

İTS’de kayıtlı tüm ilaçların tarifleri Türkçe, Arapça, İngilizce ve Rusça hazırdır. Dili seçip etiketi hastanın dilinde basabilirsiniz; ayrıntılar yabancı hastaya ilaç tarifi yazısında.

Hangi bilgi sisteme gider, hangisi gitmez?

Karekodda kutuya özel bilgiler olduğu için şu soru sık sorulur: okuttuğum kod nereye gidiyor? ilaçtarif® sistemine barkod ve doz bilgisi dışında bilgi iletilmez. Eczanede yaptığınız işlemler ilaçtarif® ekibi tarafından görülmez.

Tarifin hazırlanması için ilacın hangi ilaç olduğunu bilmek yeterlidir; hasta bilgisi bunun için gerekmez.

Kod okunmazsa ne yapılır?

Kutunun köşesi ezilmiş, karekod çizilmiş ya da okuyucu tutmuyor olabilir. Tarif etiketi için bu durumda başka bir yol vardır: ilaçtarif®’in Elden Etiket ekranında ilacı adına göre arayıp seçebilirsiniz. Tarif yine aynı kaynaktan gelir.

Okuyucunuz karekodu hiç okumuyorsa, iki boyutlu kod desteği olup olmadığını kontrol edin. Kurulumla ilgili sorular için 0850 885 07 97 numaralı hattı arayabilirsiniz.

Barkoddan etikete uzanan dört adımı ana sayfanın “nasıl çalışır” bölümünde ve İlaçtarif nedir? sayfasında daha geniş anlattık. Bir tarif programında okutma akışının neden önemli olduğunu program seçerken sorulacak sorular yazısında bulabilirsiniz. Medula kullanıyorsanız reçetenin tamamını tek tıkla programa göndermenin yolu Medula reçetesinden tarif etiketi yazısında.

Barkodu okutun, tarif hazır olsun

ilaçtarif®’in deneme sürümüyle elinizdeki kutunun barkodunu ya da karekodunu okutun, tarifi sarı etikete basın.

Ücretsiz deneyin 0850 885 07 97

İlgili yazılar

• İlaç tarif programı seçerken sorulacak 9 soruTarifi kim yazıyor, kaç dil var, lisans neye göre, kurulumu kim yapıyor? Karar vermeden önce sorulacaklar.
• Bir eczacının fikri: ilaçtarif®’in hikâyesiDenizli’de bir eczane tezgâhında başlayan fikrin 81 il ve KKTC’ye uzanan yolu.
• Yabancı hastaya ilaç nasıl tarif edilir?Arapça, İngilizce ve Rusça konuşan hastaya kullanım talimatını kutunun üzerinde, kendi dilinde vermek.
• İlaçtarif nedir?Barkoddan sarı etikete: programın nasıl çalıştığı, modülleri ve kimin geliştirdiği.

Kaynaklar

• Barkodlar.org, “İTS ve İlaç Karekodu” (karekodun yapısı, alanlar ve biçimleri): barkodlar.org