Sözlük
Karekod nedir? İlaç kutusundaki karekod ne işe yarar?
İlaç karekodu, her kutuyu tekil olarak tanımlayan iki boyutlu DataMatrix kodudur. Yönetmelikteki tanımı, içindeki dört bilgi ve İTS ile ilişkisi.
İlaç karekodu, yönetmelikte "güvenlik özelliği olarak ürünün tekilleştirilmesini sağlayan datamatriks tipinde iki boyutlu kod" diye tanımlanır. İçinde GTIN, sıra numarası, son kullanma tarihi ve parti numarası bulunur. Barkod ürünü tanırken karekod tek bir kutuyu tanır; İlaç Takip Sistemi (İTS) kutuları bu kodla izler.
Karekod, ilaç kutusunun üzerindeki küçük kare ya da dikdörtgen desenli koddur. 2017 tarihli Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri, Kullanma Talimatı ve Takibi Yönetmeliği onu "güvenlik özelliği olarak ürünün tekilleştirilmesini sağlayan datamatriks tipinde iki boyutlu kod" olarak tanımlar (madde 4). Kilit kelime "tekilleştirme"dir: karekod ilacı değil, o tek kutuyu tanır.
Karekodun içinde ne var?
TİTCK'nın Beşeri Tıbbi Ürünler Barkod ve Karekod Uygulama Kılavuzu, karekodun dört bilgi taşıdığını söyler. Her bilginin önünde iki haneli bir GS1 uygulama tanımlayıcısı bulunur:
| Tanımlayıcı | Bilgi |
|---|---|
| (01) | GTIN, yani ürün numarası |
| (21) | Sıra numarası: kutuya özel, aynı üründe bir daha kullanılmaz |
| (17) | Son kullanma tarihi, YYAAGG biçiminde |
| (10) | Parti numarası |
Kılavuz kodun ECC200 standardında DataMatrix olarak, kare ya da dikdörtgen basılabileceğini belirtir. Kodun yanında içeriği gözle okunabilir halde yazılır; GTIN ve sıra numarasının bu yazıda mutlaka bulunması gerekir. Alanların ayrıntılı okunuşunu karekod nasıl okunur yazısında örnekle anlattık.
Karekod ile barkod arasındaki fark
Kılavuz barkodu "birincil tanımlayıcı", karekodu "ikincil tanımlayıcı" olarak adlandırır. Çizgi barkod ambalaja konulabilir; dört bilginin tamamı ise karekodda yer alır. Pratik sonuç şu: aynı ilacın iki kutusunun barkodu aynıdır, karekodu farklıdır. Çünkü sıra numarası her kutuda değişir. Kılavuz ayrıca barkod ile karekodun mümkünse aynı düzlemde olmamasını, bu mümkün değilse aralarında en az 1 cm mesafe bırakılmasını ve kodların üzerinin hiçbir şeyle kapatılmamasını ister.
Karekod ve İTS
Karekod, İlaç Takip Sistemi'nin (İTS) temelidir. İTS'nin kendi açıklamasına göre sistem yerli, ithal ya da ihraç edilecek ilaçları kutu bazında karekodla kayıt altına alır. Eczacı ilacı hastaya vermeden önce satış bildirimi yapar; sistem uygun olmayan bir kutuda eczaneye hata mesajı döndürebilir.
"Karekod" denince her zaman aynı kod mu?
Türkçede "karekod" kelimesi iki boyutlu kodlar için genel olarak kullanılıyor. TİTCK'nın ambalaj ve KT kılavuzu, dış ambalaja elektronik kullanma talimatına (e-KT) ya da bilgilendirme medyasına götüren ayrı bir karekod konabileceğini de düzenler; o kodun yanında "Bilgilendirme medyası için kodu okutunuz." ifadesi bulunur. İTS karekodu ile bu kod farklı amaçlara hizmet eder.
Tezgâhta karekod
İlacın hangi ilaç olduğunu bilmek için barkod da karekod da yeterlidir. ilaçtarif® barkod okuyucudan geçen kodları yakalar ve ilacın tarifini etikete hazırlar; kod okunmazsa ilaç Elden Etiket ekranında adıyla aranabilir.
ilaçtarif®’i ücretsiz deneyin
Barkodu okutun; hasta adı soyadı, ilaç adı, hekimin önerdiği doz ve kullanım şekli 60×40 mm sarı termal etikete basılsın.
Sık sorulanlar
İlaç karekodu QR kod mu?
Hayır. Kılavuza göre ilaç karekodu ECC200 standardında bir DataMatrix sembolüdür ve kare ya da dikdörtgen basılabilir. Bazı kutularda e-KT için ayrıca bir kod bulunabilir; o kod ayrı bir amaca hizmet eder.
Karekodun yanındaki rakamlar ne?
Karekodun içeriğinin gözle okunabilir halidir. Parantez içindeki (01), (21), (17) ve (10) hangi bilginin geldiğini gösterir; parantezler kodun içinde yer almaz.
İlgili sayfalar
- Barkod nedir? İlaç ve eczane ürünlerinde barkodBarkod, bir numarayı çizgilerle bilgisayara hızlı ve doğru aktaran koddur. İlaç kutusundaki EAN-13 barkod, GTIN ile ilişkisi ve karekoddan farkı.
- GTIN nedir? İlaçta barkod numarası ne demek?GTIN, ürünü dünya genelinde tekil tanımlayan barkod numarasıdır. İlaçta GTIN-13 ve GTIN-14 farkı, yapısı, karekoddaki (01) alanı ve 869 öneki.
- İTS nedir? İlaç Takip Sistemi ne işe yarar?İTS, ilaç kutularını karekodla üretimden hastaya kadar izleyen TİTCK sistemidir. Kapsamı, eczanenin yaptığı bildirimler ve sabit IP kuralı.
- Son kullanma tarihi (SKT) nedir? İlaç kutusunda SKTSKT, ilacın saklama şartlarına göre belirlenen raf ömrünün sonudur. Kutudaki AA.YYYY yazımı, karekoddaki (17) alanı ve açıldıktan sonraki süre.
- Parti numarası nedir? İlaçta parti no, seri ve sıra noParti numarası, ilacın aynı üretim döngüsünden çıkan miktarını tanımlar. Eski "seri numarası" ile ilişkisi, sıra numarasından farkı ve geri çekmeler.
- Barkod mu, karekod mu? İlaç kutusundaki kodu okutunca ne olur?
- Elden Etiket modülü
Kaynaklar
- Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri, Kullanma Talimatı ve Takibi Yönetmeliği, Resmî Gazete 25.04.2017, sayı 30048: www.resmigazete.gov.tr
- TİTCK, Beşeri Tıbbi Ürünler Barkod ve Karekod Uygulama Kılavuzu: titck.gov.tr
- İTS, İlaç Takip Sistemi nedir?: www.its.gov.tr
- TİTCK, Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri ve Kullanma Talimatına İlişkin Kılavuz (İRD-KLVZ-07, rev. 18.03.2026): titck.gov.tr