Eczane Barkod Okuyucu Seçimi: Karekod, Klavye ve Stand

Barkod okuyucu eczanenin en çok kullanılan, en az düşünülen cihazıdır. Çalıştığı sürece kimse modelini sormaz. Sorun, okuyucu bir kutuda takılmaya, bazı karakterleri yanlış yazmaya ya da karekod yerine yalnızca çizgi barkodu görmeye başladığında çıkar. Bu rehber, yeni bir okuyucu alırken ya da elinizdekini kurarken bakılacak noktaları anlatıyor. Marka önermiyoruz; örnek olarak yaygın bir modelin üretici kılavuzunu kullandık.

Karekod iki boyutludur

Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri, Kullanma Talimatı ve Takibi Yönetmeliği karekodu "güvenlik özelliği olarak ürünün tekilleştirilmesini sağlayan datamatriks tipinde iki boyutlu kod" olarak tanımlar (md. 4) (yönetmeliğin güncel metni). Aynı yönetmelik, karekodun reçeteye tabi olan ya da olmayan beşeri tıbbi ürünlerin ambalajlarında bulunmasını ve yanında içeriğine dair gözle okunabilir bilgilerin yer almasını ister (md. 5/1-n).

Eczane açısından sonucu basit: İlaç Takip Sistemi bildirimleri karekod üzerinden yapılır. Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik satış, iade, takas ve imha işlemlerinde İTS'ye bildirimi zorunlu tutar (md. 27). Karekodu okuyamayan bir cihaz, eczanenin günlük işinin önemli bir kısmında işe yaramaz. Karekodun içinde hangi alanların bulunduğunu barkod mu, karekod mu yazısında anlattık.

1D mi, 2D mi?

Barkod okuyucular kabaca iki gruba ayrılır. Lazerli ya da doğrusal (1D) okuyucular yalnızca çizgi barkodları okur. Görüntü tabanlı (2D imager) okuyucular kodun fotoğrafını çeker ve hem çizgi barkodları hem iki boyutlu kodları çözer. Zebra'nın DS2208 kılavuzu bunu açıkça söyler: 1D okuyucular 2D kodları yakalayamaz; DS2208 gibi dijital görüntüleyici okuyucular ikisini de okur (Zebra DS2208 kılavuzu).

Satın alırken teknik özelliklerde "Data Matrix" ya da "GS1 DataMatrix" desteğinin yazdığını görün. Aynı kılavuzda desteklenen iki boyutlu kodlar arasında Data Matrix, GS1 DataMatrix ve QR Code sayılır. "2D destekli" ifadesi tek başına yeterli değildir; desteklenen sembolojiler listesine bakın.

Klavye gibi çalışan okuyucu ve Türkçe klavye

Eczanelerdeki okuyucuların çoğu bilgisayara USB üzerinden klavye gibi (USB HID) bağlanır. Okuyucu kodu çözer ve içeriği sanki biri klavyede yazıyormuş gibi tuş vuruşları olarak gönderir. Bunun bir yan etkisi var: okuyucunun "bildiği" klavye düzeni ile bilgisayarın klavye düzeni farklıysa, bazı karakterler yanlış çıkar.

Türkiye'de iki klavye düzeni kullanılır: Türkçe Q ve Türkçe F. Zebra DS2208 kılavuzunun ülke kodları ekinde USB HID için ülke klavye tipleri listelenir ve listede Turkish F ile Turkish Q ayrı ayrı bulunur. Kılavuz, uluslararası klavyelerde en iyi sonuç için "Quick Keypad Emulation" seçeneğinin açılmasını da önerir; klavye tipi listede yoksa tuş takımı öykünmesine (keypad emulation) yönlendirir.

Pratikte yapılacak şey: Windows'ta hangi klavye düzeninin kullanıldığını kontrol edin, sonra okuyucunun kılavuzundaki ülke klavye tipi barkodlarından aynısını okutun. Eczanede bilgisayarlar arasında farklı klavye düzeni varsa, okuyucuyu hangi bilgisayarda kullanacaksanız ona göre ayarlayın.

Elde mi, standda mı?

Tezgâhta kutuyu okuyucuya mı tutarsınız, okuyucuyu kutuya mı? İki kullanım da yaygındır. DS2208 kılavuzu stand kullanımını şöyle tarif eder: okuyucu standa yerleştirildiğinde eller serbest (presentation) moduna geçer, sürekli açık çalışır ve görüş alanına tutulan kodu kendiliğinden okur. Belirli bir süre kullanılmazsa düşük güç moduna geçer, hareket algılayınca yeniden açılır. Standdan alındığında tetikli el moduna döner.

Gün içinde çok sayıda kutu okutan bir tezgâhta stand iki elinizi kutuya bırakır. Büyük ya da ağır ambalajlarda ise okuyucuyu elle kutuya götürmek daha kolaydır. Standla birlikte satılan ve standdan alınınca el moduna geçen modeller iki kullanımı da karşılar.

Kurulumdan sonra kısa bir test

Yeni bir okuyucuyu ya da ayarı değişmiş bir okuyucuyu teslim almadan önce şu testi yapın:

Bilgisayarda boş bir not defteri açın.
Bir ilaç kutusunun karekodunu okutun.
Ekrana düşen metni kutunun üzerindeki gözle okunabilir bilgilerle karşılaştırın: ürün numarası, seri numarası, son kullanma tarihi ve parti numarası.
Harflerde ya da özel karakterlerde bir farklılık varsa klavye dili ayarını kontrol edin.
Aynı testi bir çizgi barkod ve bir de küçük, kavisli bir ambalaj (örneğin bir şişe) üzerinde tekrarlayın.

Test sorunsuzsa okuyucuyu eczane otomasyon programında deneyin. Okuyucu program dışında doğru yazıyor ama programda hata veriyorsa sorun büyük olasılıkla programın ayarındadır; program tarafında bakılacakları eczane otomasyon programı seçimi rehberinde topladık.

Ayarlar karıştıysa: varsayılana dönmek

Okuyucu bir gün beklenmedik davranmaya başlayabilir: her okumada fazladan bir karakter ekler, satır sonu göndermez ya da harfleri yanlış yazar. Çoğu zaman sebep, birinin kılavuzdaki ayar barkodlarından birini yanlışlıkla okutmuş olmasıdır. Zebra'nın kılavuzunda bunun için iki ayar barkodu vardır: "Restore Defaults" okuyucuyu, varsa kullanıcının kaydettiği özel varsayılanlara, yoksa fabrika ayarlarına döndürür; "Set Factory Defaults" özel varsayılanları da silip fabrika ayarlarına döner. Kılavuz ayrıca istenen ayarların "Write to Custom Defaults" barkoduyla eczaneye özel varsayılan olarak kaydedilebileceğini söyler.

Pratik öneri: okuyucuyu kurup klavye dilini ayarladıktan ve testi geçtikten sonra bu ayarları özel varsayılan olarak kaydedin. Bir sorun çıktığında "Restore Defaults" okuyucuyu fabrika ayarına değil, sizin çalışan ayarınıza geri getirir. Kullandığınız model farklıysa aynı işlevin karşılığını kendi kılavuzunda arayın; adlandırma markadan markaya değişir.

Kutudaki her kare kod karekod değildir

TİTCK'nın ambalaj ve kullanma talimatı kılavuzuna göre dış ambalaja, İTS için basılan karekodun dışında, kullanma talimatına ve bilgilendirme medyasına götüren ayrı bir karekod da eklenebilir. Bu kodun yanında "Bilgilendirme medyası için kodu okutunuz." ifadesi yer alır. 01.01.2027'den itibaren istisnalar dışındaki ürünlerde elektronik kullanma talimatına (e-KT) böyle bir karekodla ulaşılacak (kılavuz).

Görüntü tabanlı bir okuyucu bu kodu da okur. Ama içinden bir ürün numarası değil, bir bağlantı çıkar; otomasyon programı onu tanımaz. Bir kutuda okuyucu "bip" dediği halde program ürün bulamıyorsa önce hangi kodu okuttuğunuza bakın. İTS karekodunun yanında ürün numarası, seri numarası, son kullanma tarihi ve parti numarası gibi gözle okunabilir bilgiler yazar; e-KT kodunun yanında ise yukarıdaki ifade. Yeni çalışanlara bu farkı ilk gün göstermek, gereksiz arıza çağrılarını önler. Geçişin ayrıntıları e-KT rehberinde.

Kablolu mu, kablosuz mu?

Tezgâhta sabit duran okuyucu için kablolu model şarj, eşleştirme ve pil ömrü gibi soruları ortadan kaldırır. Kablosuz modeller ise raf sayımında, depoda ya da büyük ambalajlarda okuyucuyu kutuya götürmek gerektiğinde rahatlık sağlar. Kablosuz bir model seçerseniz şarj yuvasının tezgâhta nerede duracağını ve gün sonunda kimin şarja takacağını baştan belirleyin. Hangisini seçerseniz seçin, 2D okuma desteği ve klavye dili ayarı yukarıda anlattığımız gibi aynı önemdedir.

Okunmayan kutu

Ezilmiş bir köşe, çizilmiş bir karekod ya da parlak bir folyo yüzünden bazı kutular okunmaz. Böyle bir durumda kodu farklı bir açıyla, okuyucuyu biraz uzaklaştırarak yeniden deneyin. Okunmayan kutularda İTS işlemleri için nasıl ilerleneceğini otomasyon programınızın ve eczacı odanızın yönlendirmesine göre yapın.

ilaçtarif® ile

ilaçtarif® barkod okuyucudan geçen barkodları yakalar: ilacı eczane programında okuttuğunuzda tarif etiketi de hazırlanır, aynı kutuyu ikinci kez okutmanız gerekmez. Tarif için ilacın kimliği yeterli olduğundan çizgi barkod, QR kod ya da karekod okutmak aynı sonucu verir. Kod okunmazsa Elden Etiket ekranında ilacı adına göre arayıp seçebilirsiniz. Etiket yazıcısının kurulumu için eczane etiket yazıcısı kurulumu yazısına bakabilirsiniz.

ilaçtarif®’i ücretsiz deneyin

Barkodu okutun; hasta adı soyadı, ilaç adı, hekimin önerdiği doz ve kullanım şekli 60×40 mm sarı termal etikete basılsın.

Ücretsiz deneyin 0850 885 07 97

Sık sorulanlar

Eczanede lazerli barkod okuyucu yeterli olur mu?

Çizgi barkod için yeterlidir, ilaç karekodu için yetmez. Yönetmelik karekodu datamatriks tipinde iki boyutlu kod olarak tanımlar; Zebra'nın kılavuzu da 1D okuyucuların 2D kodları okuyamadığını belirtir. İTS bildirimleri için karekodun okunması gerektiğinden 2D okuyabilen bir cihaz seçin.

Okuyucu harfleri yanlış yazıyor, neden?

Klavye gibi çalışan (USB HID) okuyucular kodu tuş vuruşu olarak gönderir. Okuyucunun klavye dili bilgisayarın klavye düzeninden farklıysa bazı karakterler yanlış çıkar. Üretici kılavuzundaki ülke klavye tipi barkodlarından bilgisayarınızdaki düzene uygun olanı (ör. Turkish Q ya da Turkish F) okutun.

Okuyucu kodu okuyor ama program ürünü bulmuyor, neden?

Kutuda birden fazla kod olabilir. TİTCK kılavuzuna göre dış ambalaja kullanma talimatına ve bilgilendirme medyasına götüren ayrı bir karekod eklenebilir; bu koddan ürün numarası değil bir bağlantı çıkar. Yanında gözle okunabilir ürün ve seri bilgileri yazan İTS karekodunu okuttuğunuzdan emin olun.

İlgili sayfalar

Kaynaklar

Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri, Kullanma Talimatı ve Takibi Yönetmeliği (RG 25.04.2017, sayı 30048), güncel metin, md. 4 ve 5: www.mevzuat.gov.tr
Zebra, DS2208 Digital Scanner Product Reference Guide (MN-002874-14EN): hands-free mod, USB HID ülke klavye tipleri (Turkish F, Turkish Q), 2D semboloji desteği: www.zebra.com
Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik, güncel metin, md. 27: www.mevzuat.gov.tr
TİTCK, Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri ve Kullanma Talimatına İlişkin Kılavuz, revizyon 17 (18.03.2026), bölüm 1/22 ve 2.11/A: titck.gov.tr