Sözlük
Gıda takviyesi nedir? Takviye edici gıda ilaç mı?
Takviye edici gıda, normal beslenmeyi takviye etmek için günlük dozu belirlenmiş gıdadır. Tanımı, etiketteki zorunlu ifadeler ve ilaçtan farkı.
Gıda takviyesi, mevzuattaki adıyla takviye edici gıda, normal beslenmeyi takviye etmek amacıyla vitamin, mineral, bitki ve benzeri maddelerin kapsül, tablet, toz, damla gibi formlarda hazırlanıp günlük alım dozu belirlenmiş ürünüdür. İlaç değildir; Türk Gıda Kodeksi'ne tabidir ve etiketinde hastalık tedavisi iddiası yer alamaz.
Gıda takviyesi, mevzuatta "takviye edici gıda" adıyla geçer ve ilaç değil, gıdadır. Temel düzenleme 16 Ağustos 2013 tarihli Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği'dir (Tebliğ No: 2013/49); tebliğ 2015 ve sonrasında değişiklikler geçirmiştir.
Tebliğdeki tanım
Tebliğin 4. maddesine göre takviye edici gıda: normal beslenmeyi takviye etmek amacıyla vitamin, mineral, protein, karbonhidrat, lif, yağ asidi, amino asit gibi besin öğelerinin ya da bunların dışında besleyici veya fizyolojik etkisi bulunan bitki, bitkisel ve hayvansal kaynaklı maddeler, biyoaktif maddeler ve benzerlerinin konsantre veya ekstraktlarının; tek başına veya karışım olarak kapsül, tablet, pastil, tek kullanımlık toz paket, sıvı ampul, damlalıklı şişe ve benzeri formlarda hazırlanan, günlük alım dozu belirlenmiş ürünüdür.
Tanımdaki iki ayrıntı önemlidir: amaç "normal beslenmeyi takviye etmek"tir, ve ürünün günlük alım dozu bellidir. Son tüketiciye yalnızca hazır ambalajlı sunulur.
İlaçtan farkı
Kutu, tablet ve doz görünce hasta takviyeyi ilaç sanabilir. Mevzuat bu karışıklığı etiket üzerinden önlemeye çalışır. Tebliğin 13. maddesine göre:
- Ürün yalnızca "takviye edici gıda" adıyla piyasaya arz edilir.
- Etiket, sunum ve reklamda bir hastalığı önleme, tedavi etme ya da iyileştirme iddiası yer alamaz.
- Besin öğelerinin dengeli beslenmeyle karşılanamayacağını ima eden ifade kullanılamaz.
- Etikette "İlaç değildir. Hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz." ifadesi bulunur; "İlaç değildir" kısmı belirli bir asgari harf yüksekliğiyle yazılır.
- 2 yaşın altındaki bebek ve küçük çocuklar için takviye edici gıda üretilemez.
Hastalığı tedavi edici ya da önleyici olarak sunulan ürün ise beşeri tıbbi ürün tanımına girer ve ruhsat ister.
Kim düzenliyor?
Tebliğ Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği'ne dayanır ve gıda mevzuatının parçasıdır; yayımlandığı tarihte ilgili bakanlık Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'ydı. Sağlık beyanı tarafında ise TİTCK devrededir: 2023 tarihli Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmelik'i Kurum yayımladı.
Eczanede
Gıda takviyesi eczanede satılabilir, ama münhasıran eczane ürünü değildir (Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik, madde 42). İyi Eczacılık Uygulamaları Kılavuzu, gıda takviyelerinin diğer ürün gruplarıyla birbirini etkilemeyecek şekilde ayrı dolaplarda tutulmasını ister (10.c.15).
Takviyeler ilaç olmadığı için tarif etiketi yerine çoğunlukla raf ve fiyat etiketiyle satılır; bu etiketlerin kurallarını eczane raf ve fiyat etiketi yazısında anlattık. Uçucu yağ içeren ürünlerin hangi mevzuata girdiğini merak ediyorsanız aromaterapötik ürün sayfasına bakın.
ilaçtarif®’i ücretsiz deneyin
Barkodu okutun; hasta adı soyadı, ilaç adı, hekimin önerdiği doz ve kullanım şekli 60×40 mm sarı termal etikete basılsın.
Sık sorulanlar
Gıda takviyesi yalnızca eczanede mi satılır?
Hayır. Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik, izin, ruhsat veya fiyat alınarak üretilen ya da ithal edilen gıda takviyelerini eczanede satılabilecek ürünler arasında sayar; münhasıran eczanede satılan ürünler listesinde değildir.
Takviye edici gıda etiketinde hangi uyarılar zorunlu?
Tebliğe göre etikette günlük porsiyon, "Tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın.", "Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçemez.", "Çocukların ulaşamayacağı yerde saklayın.", "İlaç değildir. Hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz." ve hamilelik, emzirme, hastalık ya da ilaç kullanımında doktora danışma uyarısı bulunur.
İlgili sayfalar
- Beşeri tıbbi ürün nedir? Mevzuattaki ilaç tanımıBeşeri tıbbi ürün, mevzuatta insanda kullanılan ilacın adıdır. Tanımı, ruhsatı kimin verdiği, kapsam dışı kalan ürünler ve eczanede satış kuralı.
- Kozmetik ürün nedir? Yönetmelikteki tanım ve etiketKozmetik ürün, vücudun dış kısımlarına, dişlere ve ağız mukozasına uygulanan temizlik, bakım ve koku ürünüdür. Tanım, etiket bilgileri ve ilaçtan farkı.
- Geleneksel bitkisel tıbbi ürün (GBTÜ) nedir?GBTÜ, geleneksel kullanımı kanıtlanmış, TİTCK ruhsatlı bitkisel ilaçtır. 15 yıl kuralı, takviye gıdadan farkı ve yalnızca eczanede satış.
- Aromaterapötik ürün nedir? 2026 yönetmeliğindeki tanımAromaterapötik ürün, uçucu yağla hazırlanan, ruhsatlı ve yalnızca eczanede satılan üründür. Tanımı, kapsam dışı ürünler ve kozmetik yağdan farkı.
- TİTCK nedir? Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz KurumuTİTCK, Sağlık Bakanlığı'na bağlı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'dur. Ne zaman kuruldu, hangi ürünleri düzenler, eczacı ile nerede kesişir?
- Eczane raf ve fiyat etiketi
- ilaçtarif® Raf Etiketi modülü
Kaynaklar
- Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (Tebliğ No: 2013/49), Resmî Gazete 16.08.2013, sayı 28737: resmigazete.gov.tr
- Aynı tebliğin değişikliklerle güncel metni (madde 4, 5, 13): www.mevzuat.gov.tr
- Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 20.04.2023, sayı 32169: www.resmigazete.gov.tr
- Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 12.04.2014, sayı 28970 (madde 42): www.resmigazete.gov.tr
- TİTCK, İyi Eczacılık Uygulamaları Kılavuzu (10.c.15): www.titck.gov.tr